आरोग्यमंत्र - लठ्ठपणावर वेळीच नियंत्रण आवश्यक

डॉ. अपर्णा गोविल-भास्कर, स्थूलतानिवारण तज्ज्ञ
..
शरीराच्या गरजेपेक्षा जास्त कॅलरी जेव्हा सेवन करण्यात येतात तेव्हा त्यांचे रूपांतर चरबीत होते. सुरुवातीला चरबीच्या पेशी आकाराने वाढतात. जेव्हा आकाराची मर्यादा संपते तेव्हा दुसऱ्या पेशी तयार होण्यास सुरुवात होते. अशा प्रकारे चरबीच्या पेशी वाढत जातात व स्थूलपणा येतो.
आपण अतिलठ्ठ आहोत का?
लठ्ठपणाचे वर्गीकरण करण्यासाठी बीएमआय अर्थातच बॉडी मास इंडेक्सचा वापर केला जातो. जे वजन (किलो) आणि उंचीचे (मीटर) गुणोत्तर असते. बीएमआयचे गुणोत्तर १८:२५ असेल तर हे प्रकरण 'नॉर्मल' आहे. बीएमआय गुणोत्तर २५:३० असेल तर ओव्हरवेट, ३०:३५ असेल तर लठ्ठपणाच्या पहिल्या पायरीवर आहात आणि ३५:४०च्या पुढे असेल तर लठ्ठपणाच्या दुसऱ्या पायरीवर आहात आणि ४० आणि त्यापुढे असेल तर गंभीर स्वरूपाचा लठ्ठपणा आहे, हे समजून घ्यावे. कमरेचा घेर स्त्रियांमध्ये ८० सेंटीमीटरपेक्षा आणि पुरुषांमध्ये ९० सेंटीमीटरपेक्षा जास्त असेल, तर ते लठ्ठपणा आणि त्याच्यामुळे होणाऱ्या आजारांना निमंत्रण असते. जसजसा बीएमआय किंवा कमरेचा घेर वाढत जातो तशा शरीरात अनेक व्याधी निर्माण होतात. सर्वसाधारणपणे लठ्ठपणाचा आजार हा अनुवांशिक स्वरूपातही दिसून येतो. लठ्ठपणाशी निगडीत आजारांमध्ये निद्रानाश, हार्निया, वेरीकोज व्हेन्स, सांध्याचे विकार, मूत्राशयाचे आजार, श्वास अडकून अचानक मृत्यू, यासह श्वसनाच्या अनेक आजारांचा समावेश आहे. त्यामुळे शरीराचे वजन आटोक्यात आणल्यास या आजारांचा धोका ४० टक्क्यांनी कमी होतो.
बदलती जीवनशैली, व्यायामाचा अभाव आदी कारणांमुळे लठ्ठपणाची समस्या अनेकांना भेडसावते. लठ्ठपणामुळे अनेक विकार होण्याची शक्यता असते. प्रत्येक व्यक्तीने आपले वजन योग्य प्रमाणात आहे की नाही, याची खात्री करून घेतली पाहिजे. वेळोवेळी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे गरजेचे आहे.
लठ्ठपणामागची कारणे
- शरीराला काम करण्यासाठी हवी असलेली ऊर्जा कॅलरींपासून मिळते. शरीराच्या गरजेपेक्षा जास्त कॅलरी घेण्यात आल्यास त्या साठून राहतात व लठ्ठपणा सुरू होतो. बैठे काम करणाऱ्या लोकांमध्ये लठ्ठपणा जास्त आढळून येतो.
- आनुवांशिकता हे सर्वात महत्त्वाचे कारण आहे.
- थॉयरॉइडच्या आजारामुळे, विशेषत: हायपोथॉयरॉइडिझममुळे वजन वाढते.
- इन्सुलिनोमा : ज्या रुग्णांमध्ये रक्तातील साखरेचे प्रमाण नेहमी कमी होते (हायपोग्लायसेमिया) अशा रुग्णांना वारंवार खावे लागते, त्यामुळेही वजन वाढते.
- मानसिक आजार : विशेषत: डिप्रेशन असणाऱ्या रुग्णांना वारंवार जेवण्याची सवय असते. त्यामुळेही वजन वाढते.
- गरोदरपणा : स्त्रियांमध्ये गरोदरपणात व नंतर ८ ते १० किलो वजन वाढते. ते नियंत्रणात न आणल्यास तसेच राहते.
- पॉलिसायस्टिक ओव्हरीन डिसीझ (पीसीओएस)
- मेडिकेशन : स्टेरॉइड, अँटी डिप्रेसंट, ओ.सी.पी. अशा गोळ्यांमुळे वजन वाढते. 
लठ्ठपणामुळे होणाऱ्या समस्या
- झोपेची समस्या
- हृदयासंबंधित आजार
- रक्तदाब आणि कोलेस्टेरॉल पातळीत वाढ
- सांधेदुखी
- कॅन्सर होण्याची शक्यता
- लैंगिक आरोग्याची समस्या
- किडनी आणि यकृताची समस्या
- अस्थमा होणे
- मासिक पाळीची समस्या