घोरणे म्हणजे झोपेत श्वास घेताना घशातील मऊ उतींच्या कंपनामुळे येणारा आवाज आहे, जो वायुमार्गाच्या अंशतः अडथळ्यामुळे होतो; याची अनेक कारणे असू शकतात जसे की वय, मद्यपान, लठ्ठपणा किंवा स्नायू शिथिल होणे, आणि यावर उपाय म्हणून जीवनशैलीत बदल, झोपण्याची पद्धत बदलणे (डाव्या कुशीवर झोपणे), आणि वैद्यकीय उपचारांचा समावेश असू शकतो.
आपल्याकडे सामान्य समज आहे, की 'घोरणे म्हणजे मस्त गाढ झोप लागलीय काही गंभीर नाही.' मात्र, फंक्शनल मेडिसिनच्या दृष्टीने पाहिल्यास, घोरणे ही शरीराची धोक्याची घंटा असते. हे फक्त रात्री त्रास देणारा आवाज नसून, शरीरात घडणाऱ्या गंभीर मेटाबॉलिक व इंफ्लेमेटरी समस्यांचे संकेत असू शकतात.
घोरणे कशामुळे होते ?
झोपेत श्वसनमार्गात अडथळा निर्माण झाला, की हवा योग्यप्रकारे प्रवाहित होत नाही, आणि त्या कंपनामुळे आवाज होतो. पण हा अडथळा का तयार होतो ? यामागे मुख्य कारणं आहेत ते म्हणजे, जास्त वजन, इन्शुलिन रेझिस्टन्स, मान व चेहऱ्यावरील चरबी, नाकातील अडथळे व क्रॉनिक इन्फ्लेमेशन या सर्व गोष्टी शरीरातील ऑक्सिजन पुरवठा कमी करतात, ज्यामुळे अनेक गंभीर समस्या निर्माण होतात.
घोरण्याची कारणे (Causes of Snoring):
शारीरिक रचना : जीभ, टाळू आणि पडजीभ (uvula) सैल पडल्याने हवेच्या मार्गात अडथळा निर्माण होतो.
वय: वाढत्या वयानुसार स्नायूंचा टोन कमी होतो, ज्यामुळे वायुमार्ग अरुंद होतात.
अल्कोहोल आणि औषधे: मद्यपान आणि काही औषधांमुळे स्नायू शिथिल होतात.
लठ्ठपणा: जास्त वजनामुळे घशाभोवती चरबी जमा होते, ज्यामुळे वायुमार्ग अरुंद होतात.
अनुनासिक समस्या: सर्दी, ॲलर्जी किंवा नाकातील हाड वाकडे असणे.
झोपण्याची स्थिती: पाठीवर झोपल्याने जीभ मागे सरकून घशात अडथळा निर्माण करू शकते.
धूम्रपान: धूम्रपानामुळे घशातील ऊतींना सूज येते.
घोरणे कमी करण्यासाठी उपाय (Remedies for Snoring):
जीवनशैलीतील बदल: वजन कमी करणे, मद्यपान टाळणे आणि झोपण्यापूर्वी धूम्रपान न करणे.
झोपण्याची पद्धत: डाव्या कुशीवर झोपण्याचा प्रयत्न करा.
डोके उंच ठेवा: झोपताना डोक्याखाली जास्त उशी घ्या.
नाकाचे उपाय: अनुनासिक पट्ट्या (nasal strips) किंवा नाकाचे स्टेंट वापरणे.
घरगुती उपाय: तुपाचे थेंब नाकात टाकणे किंवा गरम पाण्याची वाफ घेणे (यासाठी तज्ञांचा सल्ला घ्यावा).
योगासने: काही योगासने (उदा. सिर्शासन, हर्षासन) घोरणे कमी करण्यास मदत करू शकतात.
यात मुख्यतः खालील गोष्टींवर लक्ष केंद्रित केले जाते :
इन्सुलिन रेसिस्टन्स सुधारणा : कार्ब कमी करणे, प्रोटिन वाढवणे, फॅट्स बॅलन्स करणे
वजन कमी करणे
अँटी-इन्फेमेटरी न्युट्रिशन
७-८ तास गाढ झोपणे (क्वालिटी स्लीप)
नाक आणि श्वसनमार्ग मोकळे ठेवणाऱ्या तंत्रांचा वापर करणे (नेझल डायलेटर्स - तात्पुरती पद्धत)
तणाव कमी करणे (स्ट्रेस मॅनेजमेंट)
Gut सुधारणा, कारण इन्फ्लेमेशनचा मूळ स्त्रोत याच्यात दडलेला असतो.
डॉक्टरांना कधी भेटावे (When to See a Doctor):
सतत घोरणे आणि झोपेत श्वास थांबणे (स्लीप एपनिया).
दिवसा जास्त झोप येणे, थकवा जाणवणे.
सकाळी डोके दुखणे.
घोरणे हे फक्त आवाज नसून, स्लीप एपनियासारख्या गंभीर आजाराचे लक्षण असू शकते, म्हणून आवश्यक असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.
घोरणे सवय नसून आरोग्यासाठी धोकादायक घंटा आहे.
फंक्शनल मेडिसिनमध्ये घोरण्याकडे केवळ 'झोपेतील आवाज' म्हणून पाहिले जात नाही. ते एक लक्षण आहे व त्यामागील ROOT CAUSE शोधणे महत्त्वाचे आहे. कारण दीर्घकाळ घोरणे हे Obstructive Sleep Apnea (OSA) चे सर्वांत पहिले लक्षण असू शकते. रात्री वारंवार श्वास थांबणे, ऑक्सिजन कमी होणे, मेंदूला ताण येणे, या सर्व गोष्टी शरीरात सिम्पथेटिक (Stress Response) रिस्पॉन्स वाढवतात. यामुळे हृदयावर खूप ताण येतो आणि एकूणच मेटाबॉलिक हेल्थ ढासळू लागते.
फंक्शनल मेडिसिनच्या अनेक संशोधनांनुसार, झोपेत श्वासाची अडचण आणि घोरणे यांचा इन्शुलिन रेसिस्टन्स, टाइप 2 डायबेटिस, हायपरटेंशन, फॅटी लिव्हर, हार्ट डिसीज, स्ट्रोक, वजन वाढ, आणि कमी ऊर्जा यांच्याशी थेट संबंध आढळतो. थोडक्यात, तुमची झोप तुमच्या मेटाबॉलिझमचा आरसा आहे.
अतिरिक्त घोरणे हे गंभीर आहे कारण ते शरीराचा ऑक्सिजन सेट-पॉइंट सतत कमी करते. रक्तात ऑक्सिजन कमी झाला, की शरीराला तडजोड करावी लागते, हृदय वेगाने धडधडू लागते, मेंदूला सूक्ष्म ताण येतो, आणि रात्री बारकाईने पाहिल्यास खोलीतील शांततेतही शरीर आतून संघर्ष करत असते. हेच दीर्घकालीन समस्या म्हणून पुढे वाढत जाते.
फंक्शनल मेडिसिनमध्ये घोरण्याचे व्यवस्थापन केवळ मशीन किंवा स्ट्रिप्सवर नाही; तर संपूर्ण शरीराच्या मेटाबॉलिक रिस्टोरेशनवर आधारित असते.
घोरणे 'सामान्य' नाही. काहीतरी बरोबर नाही असे सांगणारा तो शरीराचा subtle signal आहे. प्रत्येक वेळा आपण त्याकडे दुर्लक्ष करतो, तेव्हा आपण आपल्या हृदयाला, मेंदूला आणि मेटाबॉलिझमला धोका वाढवतो.
म्हणूनच, 'घोरणे हे काही हानिकारक नाही' हे मिथ आता बदलायला हवे. तुम्ही किंवा तुमच्या घरातील कोणी सतत घोरत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. ते वेळेवर हाताळल्यास अनेक मोठे आजार टाळता येतात, हेच फंक्शनल मेडिसिनचे मूलभूत तत्त्व आहे.
आपली झोप सुधारली की संपूर्ण आरोग्य बदलते हे विसरू नका.
0 Comments