स्वराज्य जननी - राजमाता जिजाबाई भोसले यांच्याविषयी संपूर्ण माहिती वाचा. | राजमाता जिजाऊ जयंती भाषण

राजमाता जिजाऊ (जिजाबाई शहाजी भोसले) या मराठा साम्राज्याचे संस्थापक छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या मातोश्री होत्या. त्यांना आपण 'स्वराज्याची जननी' म्हणून ओळखतो. स्वराज्य जननी - राजमाता जिजाबाई भोसले यांच्याविषयी संपूर्ण माहिती वाचा. राजमाता जिजाऊ जयंती भाषण

राजमाता जिजाऊ वेशभूषा | राजमाता जिजामाता वेशभूषा - Click Here

राजमाता जिजाऊ यांच्या जयंतीनिमित्त छोटे व प्रभावी भाषण

राजमाता जिजाऊंबद्दलची महत्त्वाची माहिती:

जन्म: 12 जानेवारी 1598, सिंदखेडराजा (जि. बुलढाणा). 

वडील: लखुजीराव जाधव (सिंदखेडचे बलाढ्य सरदार).

पती: शहाजीराजे भोसले.

जाधव हे देवगिरीच्या यादव घराण्याचे वंशज होते. डिसेंबर इ.स. 1605 मध्ये जिजाबाईंचा शहाजीराजांशी दौलताबाद येथे विवाह झाला. 

जिजाबाई त्यांच्या सद्गुण, शौर्य आणि दूरदृष्टीसाठी ओळखल्या जात होत्या. त्या एक कुशल घोडेस्वार देखील होत्या. त्या अत्यंत कुशलतेने तलवार चालवू शकत होत्या.

राजमाता जिजाऊ यांचे कार्य:

जिजाबाईंनी शिवरायांना बालपणापासूनच रामायण, महाभारतातील कथा सांगून त्यांच्यावर उत्तम संस्कार केले.

अन्यायाविरुद्ध लढण्याची जिद्द आणि 'स्वराज्य' स्थापनेचे स्वप्न त्यांनी शिवरायांच्या मनात पेरले.

पुणे शहराचा पुनर्विकास करण्यात आणि शिवरायांच्या गैरहजेरीत स्वराज्याचा कारभार पाहण्यात त्यांचा मोठा वाटा होता.

शिवाजी महाराज १४ वर्षांचे असताना शहाजीराजांनी त्यांच्या हाती पुण्याची जहागीर सुपूर्त केली. अर्थातच जहागीरीची वहिवाट लावण्याची जबाबदारी जिजाबाईंवर येऊन पडली. कुशल अधिकाऱ्यांसमवेत जिजाबाई आणि शिवाजी पुण्यात येऊन दाखल झाले. निजामशाही, आदिलशाही आणि मुघलांच्या सततच्या स्वाऱ्यांमुळे पुण्याची अवस्था अतिशय भीषण होती. अशा प्रतिकूल परिस्थितीत त्यांनी जिजाऊ यांच्या सोबत नेटाने पुणे शहराचा पुनर्विकास केला. सोन्याचा नांगर घडवून त्यांनी शेतजमीन नांगरली, स्थानिक लोकांना अभय दिले. शिवाजीच्या राजांच्या शिक्षणाची जबाबदारी पेलली. जिजाबाईंनी शिवरायांना तत्कालीन वारकरी पंथाच्या, परिसरातील वेगवेगळ्या ऐतिहासिक आणि सामाजिक परंपरांचा अभ्यास करविला. वारकरी संतांच्या प्रबोधनाची छाप शिवरायांवर पडली. त्यांचा समतेचा, बंधुभावआणि न्यायाचा उपदेश शिवाजी महाराजांच्या पुढील काळात झालेल्या वाटचालीत आपल्याला दिसून येतो.

शिवरायांच्या मनात कर्तृत्वाची ठिणगी टाकतानाच जिजाबाईंनी त्यांना राजनीतीही शिकविली. समान न्याय देण्याची वृत्ती आणि अन्याय करणाऱ्याला कठोरात कठोर शिक्षा देण्याचे धाडस दिले . शस्त्रास्त्रांच्या प्रशिक्षणावर स्वतः बारकाईने लक्ष ठेवले . शहाजीराजांची कैद व सुटका, अफजलखानाचे संकट, आग्रा येथून सुटका अशा अनेक प्रसंगांत शिवरायांना जिजाबाईंचे मार्गदर्शन लाभले. शिवराय मोठ्या मोहिमांवर असताना, खुद्द जिजाबाई राज्यकारभारावर बारीक लक्ष ठेवत असत. आपल्या जहागिरीत त्या जातीने लक्ष घालत. सदरेवर बसून स्वतः तंटे सोडवत.

शहाजी राजे बंगळूरात वास्तव्यास असतांना शिवाजीराजांच्या आई व वडिलांची चोख जबाबदारी जिजाबाईंनी मोठया कौशल्याने पार पाडली. सईबाईंच्या पश्चात संभाजी राजांचीही संपूर्ण जबाबदारी त्यांनी उचलली.

शिवरायांच्या पहिल्या पत्‍नी, सईबाईंचे भाऊ बजाजी निंबाळकर यांचे जुलमाने धर्मपरिवर्तन झाले होते. त्यांची हिंदू धर्मात परत येण्याची इच्छा होती, राजांचाही त्याला पाठिंबा होता. या धर्मराजकारणात जिजाबाई राजांच्या पाठीशी ठाम उभ्या राहिल्या. राजांची कन्या सखुबाईंना, बजाजी निंबाळकरांच्या मुलाला देऊन त्यांनी राज-सोयरीक साधली आणि बजाजींना पूर्णपणे धर्मात परत घेतले. या संपूर्ण प्रकरणात त्यांचा द्रष्टेपणा व सहिष्णूता दिसून येते. 

शहाजीराजे व लखुजीराजे जाधव यांच्या कौटुंबिक वादात जिजाबाई शहाजीराजे यांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभ्या राहिल्या. 

शिवाजी महाराजांच्या आयुष्यात जिजाऊंचा असणारा प्रभाव

छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या आयुष्यात आणि 'हिंदवी स्वराज्य' निर्मितीमध्ये राजमाता जिजाऊंचा प्रभाव अत्यंत मोलाचा व पायाभूत होता. त्यांच्या प्रभावाचे काही मुख्य पैलू खालीलप्रमाणे आहेत: 

मूल्ये आणि संस्कार: जिजाऊंनी शिवरायांना लहानपणापासून रामायण व महाभारतातील शौर्यकथा सांगून त्यांच्यावर धैर्य, न्याय आणि सन्मानाचे संस्कार केले. यामुळेच शिवरायांमध्ये अन्यायाविरुद्ध लढण्याची जिद्द निर्माण झाली.

स्वराज्याची प्रेरणा: परकीय आक्रमणांपासून मातृभूमीचे रक्षण करण्यासाठी स्वतंत्र राज्य (स्वराज्य) असावे, ही संकल्पना जिजाऊंनीच शिवरायांच्या मनात रुजवली. त्यांच्याच प्रेरणेतून शिवरायांनी वयाच्या १६-१७ व्या वर्षी रायरेश्वराच्या मंदिरात स्वराज्याची शपथ घेतली.

युद्धकला आणि प्रशासन: जिजाऊंनी केवळ संस्कारच दिले नाहीत, तर शिवरायांना तलवारबाजी, घोडदौड, युद्धकौशल्य आणि प्रशासकीय डावपेचांचे शिक्षणही दिले. त्यांनी स्वतः पुण्याच्या जहागिरीचे व्यवस्थापन केले, ज्यामुळे शिवरायांना उत्तम प्रशासनाचे बाळकडू मिळाले.

स्त्री सन्मानाची शिकवण: जिजाऊंच्या शिकवणीमुळेच शिवाजी महाराजांच्या राज्यात महिलांना अत्यंत आदराने वागवले जाई. स्त्रियांचा अपमान करणाऱ्याला ते कठोर शासन करत असत.

संकटसमयी आधार: अफझलखानाचे संकट असो किंवा आग्रा येथून सुटका, जिजाऊंनी नेहमीच शिवरायांना खंबीरपणे मार्गदर्शन केले. महाराजांच्या अनुपस्थितीत त्यांनी स्वराज्याचा राज्यकारभार अत्यंत कुशलतेने सांभाळला. 

थोडक्यात सांगायचे तर, जिजाऊ केवळ शिवरायांच्या माता नव्हत्या, तर त्या त्यांच्या पहिल्या गुरू, मार्गदर्शिका आणि स्वराज्याच्या मुख्य प्रेरक शक्ती होत्या. 

निधन: 17 जून 1674, पाचाड (रायगड किल्ल्याच्या पायथ्याशी). शिवरायांच्या राज्याभिषेकानंतर अवघ्या 12 दिवसांनी त्यांचे निधन झाले.

दरवर्षी 12 जानेवारी हा दिवस महाराष्ट्रात 'राजमाता जिजाऊ जन्मोत्सव' म्हणून मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो.

राजमाता जिजाऊ भाषण

यराजमाता जिजाऊ यांच्यावर आधारित एक छोटे आणि प्रभावी भाषण

आदरणीय व्यासपीठ, गुरुजनवर्ग आणि माझ्या बालमित्रांनो,

"मुजरा माझा माता जिजाऊला, जिने घडविले राजा शिवबाला..." 

आज आपण अशा एका महान मातेबद्दल बोलणार आहोत, ज्यांनी महाराष्ट्राच्या मातीला स्वाभिमानाने जगायला शिकवले. त्या म्हणजे राजमाता जिजाऊ. 

जिजाऊंचा जन्म 12 जानेवारी 1598 रोजी बुलढाणा जिल्ह्यातील सिंदखेडराजा येथे झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव लखुजीराव जाधव आणि आईचे नाव म्हाळसाबाई होते. जिजाऊ केवळ एक राणी नव्हत्या, तर त्या एक उत्तम राजकारणी, युद्धनिपुण आणि दूरदृष्टी असलेल्या नेत्या होत्या. 

त्या काळात रयत परकीयांच्या जाचाखाली भरडली जात होती. स्त्रियांची अब्रू सुरक्षित नव्हती आणि मंदिरे पाडली जात होती. हे चित्र बदलण्यासाठी जिजाऊंनी बाल शिवबावर अन्यायाविरुद्ध लढण्याचे संस्कार केले. त्यांनी शिवरायांना रामायण-महाभारतातील गोष्टी सांगून शौर्य शिकवले आणि हातात तलवार देऊन युद्धकला शिकवली. 

जिजाऊंच्या मार्गदर्शनामुळेच शिवरायांनी वयाच्या अवघ्या 15व्या वर्षी 'स्वराज्याची' शपथ घेतली. जर जिजाऊ नसत्या, तर आपल्याला छत्रपती शिवाजी महाराज मिळाले नसते. म्हणूनच जिजाऊंना 'स्वराज्याची जननी' म्हटले जाते. 

आजच्या काळातही प्रत्येक घरात जिजाऊंच्या विचारांची गरज आहे. स्त्रियांनी केवळ चूल आणि मूल यात न अडकता जिजाऊंप्रमाणे धाडसी आणि स्वावलंबी बनायला हवे.

अशा या थोर राष्ट्रमातेला माझे कोटी कोटी प्रणाम!

जय जिजाऊ, जय शिवराय!