हृदयविकाराचा धक्का ओळखायचा कसा?

डॉ. बिपिनचंद्र भामरे, हृदयरोगतज्ञ
हृदयविकाराचा धक्का आल्याचे वेळीच ओळखणे हे त्यावरील उपाययोजना व उपचार या दृष्टीने आवश्यक आहे. त्यादृष्टीने हृदयविकाराच्या धक्क्याची लक्षणे ओळखणे आवश्यक आहे.
हृदयविकाराच्या धक्क्याची लक्षणे ओळखा
छातीत दुखणं - सौम्य वेदना किंवा ठराविक प्रकारच्या वेदना व्यायामाचे प्रकार केल्यानंतर येणं. उदा. चालणं, जिने चढणं, सायकल, आंघोळ, जेवण.
उलटी किंवा मळमळ - बऱ्याचवेळा आपण पित्ताचा त्रास म्हणतो, पण तो हृदयापासून असू शकतो. अनेकदा पित्त म्हणून दुखण्याकडे किंवा मळमळीकडे दुर्लक्ष केले जाते.
चक्कर येणं - काही कारण नसताना अचानक काही सेकंदांसाठी चक्कर येणं.
छाती जड वाटणं- छातीवर दाब येणं, छाती आवळल्यासारखी वाटणं, या वेदना जबड्यावर किंवा मानेवर आणि डाव्या हातावर जाणं.
दम लागणं- श्वास घेण्यासाठी जास्त प्रयत्न करावा लागणं.
घाम येणं - काहीही श्रमाचं काम न करता, अचानक घाम येणं.
कोरडा खोकला - दुसऱ्या कोणत्याही कारणाशिवाय खोकला येत राहणं.
अस्वस्थता- चेहरा फिका पडणं, कसंतरी वाटणं, खूप भीती वाटणं.
हार्ट अॅटक आल्यास काय करावं?
शांतपणे पडून राहावं व मदतीसाठी तातडीनं कुणाला तरी बोलवावं.
हालचाल करू नये. स्वतः चालत जाण्याचा प्रयत्न करू नये. जिने चढणं आणि उतरणं करू नये. स्वतः गाडी चालवू नये.
अॅस्पिरीन किंवा सॉरबिट्रेट या दोन्ही गोळ्या जवळ असतील तर त्या घ्याव्यात. सॉरबिट्रेट जिभेखाली ठेवावी.
रुग्णवाहिका ताबडतोब बोलवावी.
आजकाल सर्व रुग्णवाहिकांमध्ये हृदयविकाराची सेवा तातडीने उपलब्ध असते. त्याबरोबर डॉक्टरही असतात. जवळच्या, आधुनिक अद्ययावत सेवा उपलब्ध असलेल्या रुग्णालयात लवकरात लवकर जाणं गरजेचं आहे. यानंतरची पूर्ण उपचार अद्ययावत सोयी उपलब्ध असलेल्या रुग्णालयात तज्ज्ञ डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली व्हावी.
रुग्ण बेशुद्ध किंवा अत्यवस्थ झाल्यास, सीपीआर (कार्डिओपल्मनरी रेसिस्टिटेशन) याचे प्रशिक्षण घेतलेल्या व्यक्तींनी रुग्णाला कृत्रिम श्वासोच्छ्वास तसेच हृदयाला बाहेरून कृत्रिम दाब (कार्डिअॅक मसाज) देणे हे गरजेचं असतं.
हृदयविकाराच्या धक्क्याचे निदान-
छातीतील वेदना : हृदयविकाराच्या तीव्र झटक्याने सुरू झालेली वेदना छातीच्या मध्यातल्या हाडाखाली जाणवते. या वेदना तीव्र असतात. पूर्ण छातीत आवळल्यासारखे वाटते. दाटून येणे, छातीवर दगड ठेवला आहे असे वाटणे. ही अवस्था तीस मिनिटांपेक्षा जास्त वेळ असते. सोबतच घाम येणे, थकवा येणे, उलट्या होणे यांसारखी लक्षणे दिसून येतात.
हृदयविद्युत आलेख (ईसीजी) - हृदयविकाराचा झटका आला की, ईसीजीमध्ये वेगवेगळ्या लहरींमध्ये काही ठराविक बदल आढळतात.
रक्तातील घटकांचे चढउतार -रक्तातील विशिष्ट एन्झाईमची तपासणी, रुग्णाला हृदयविकाराचा धक्का आला आहे का, तो किती तीव्र आहे, या सर्व गोष्टींचे निदान करते. सिरिअल इन्झाईम तपासणीद्वारे हृदयविकाराचा धक्का हा औषधोपचाराला कसा प्रतिसाद देतो आहे, याचे मूल्यमापन होऊ शकते.